Ratuj życie – zawał i/lub zatrzymanie akcji serca  („atak serca”)

Mikrokurs początkowego postępowania ratującego

2009 r.

Wstęp

Akcja ratownicza

Pomoce

Wstęp

Prawie 18 milionów ludzi umiera co roku na choroby układu krążenia i zawał.
W Polsce choroby te są przyczyną blisko połowy wszystkich zgonów.

W Europie w  ciągu każdego roku u prawie 750 000 ludzi dochodzi do nagłego zatrzymania krążenia, niestety przeżywa tylko od 5% do 10% z nich. To dzięki szybkiej i sprawnej reakcji świadków da się zwiększyć szanse na przeżycie nawet do 50%.

Zwykle największe opóźnienie w ratowaniu pacjenta podczas zawału powoduje on sam, myśląc, że ból mu przejdzie. Okazuje się, że aż około 30% chorych umiera na zawał serca, zanim znajdzie się w szpitalu.

W ciągu pierwszych czterech minut w mózgu człowieka zachodzą zmiany których już nie da odwrócić. Jest to głównie związane z brakiem tlenu, potrzebnego do funkcjonowania komórek mózgowych. Z każdą minuta, w której nikt nie pomaga, szanse na uratowanie człowieka spadają o około 10%, wiec z prostego rachunku matematycznego wynika, iż po 10 min szanse są bliskie zeru.

Natychmiastowe dostarczenie chorego do szpitala jest bardzo ważne również dlatego, ponieważ lekarze mogą wtedy szybko rozpuścić zakrzep zatykający tętnicę wieńcową i udrożnić ją. Jeśli zakrzep zostanie rozpuszczony w ciągu godziny od wystąpienia bólu zawałowego, śmiertelność obniża się aż o 50%; po 2 godzinach - o 30%. Tak więc im szybciej chory znajdzie się w rękach kardiologów, tym skuteczniejsze działanie tych leków.

Jak więc zwiększyć szanse na przeżycie? Wystarczy zastosować schemat nazwany łańcuchem przeżycia opisany w Akcji Ratowniczej.

Zawał serca spowodowany jest zamknięciem światła tętnic wieńcowych, które odżywiają mięsień sercowy. Pęknięcie blaszki miażdżycowej powoduje, że w miejscu pęknięcia powstaje zakrzep i w wyniku tego tętnica wieńcowa staje się niedrożna. Powoduje to, że serce jest zbyt mało ukrwione, następuje martwica mięśnia sercowego, czyli zawał. Zatrzymanie akcji serca, jak wspomniano, upośledza przede wszystkim mózg.

Często zdarza się, że zawał serca jest (pierwszym) objawem choroby wieńcowej, ale także  do pęknięcia blaszki miażdżycowej może dojść wskutek dużego wysiłku fizycznego, a także może spowodować to stres, strach.

Oprócz zawału serca choroba wieńcowa może ujawnić się w sposób mniej dramatyczny. Gdy zwężenie tętnicy wieńcowej sięga 70%, ale nie ma zamknięcia światła tętnicy zakrzepem, występują przejściowe objawy niedokrwienia, najczęściej podczas wysiłku, gdy serce kurczy się częściej i mocniej oraz wymaga więcej krwi i tlenu niż w czasie spoczynku. Najczęstszym objawem choroby wieńcowej jest ból serca pojawiający się zwykle podczas wysiłku. Chory szybciej się męczy. Niekiedy istotne zwężenia tętnic wieńcowych mogą być bezobjawowe.

Dla chorych z zaawansowaną miażdżycą tętnic wieńcowych charakterystyczne są bóle w okolicy mostka z promieniowaniem do lewej ręki. Niepokój powinny budzić bóle w klatce piersiowej i lewej ręce, które pojawiają się w związku z wysiłkiem (jeśli nie jest to ból stawów czy mięśni). Ten ból zresztą zazwyczaj szybko ustępuje po przerwaniu wysiłku. Jeśli mimo bólu chory nie przerwie wysiłku, sytuacja może stać się niebezpieczna.

Osoby, które mają powyższe objawy należą do grupy podwyższonego ryzyka, powinny być psychicznie i merytorycznie przygotowane na możliwość ataku a przede wszystkim – powinny się leczyć.

Objawy zawału serca :

Nagłe zatrzymanie krążenia występuje bez ostrzeżenia w różnym wieku, często poszkodowany sam nie jest w stanie powiadomić służb medycznych o swoim stanie.

Groźne objawy świadczące o zawale serca to:

ból o dużym natężeniu, trudny do zniesienia, który nagle pojawia się za mostkiem, czyli w środku klatki piersiowej. Jest piekący, palący, rozrywający lub gniotący, promieniuje najczęściej do lewej ręki i szyi, żuchwy, nadbrzusza, okolicy międzyłopatkowej (ból wieńcowy: - występuje u 90% poszkodowanych, postać bezbólowa występuje przede wszystkim u osób chorych na cukrzycę)

lęk, uczucie niepokoju, zimne poty, duszności, słabość, drętwienie lewej ręki.

ból trwa ponad 20 minut

utrata przytomności

zatrzymanie oddechu

słabe, płytkie tętno lub brak tętna nad tętnicami szyjnymi

nudności, wymioty.

Zawał serca najczęściej występuje wcześnie rano.

Osoby szczególnie narażone na zawał serca :

Najbardziej narażone na zawał serca są osoby cierpiące na następujące schorzenia:

cukrzyca

nadciśnienie tętnicze

nadwaga i otyłość

podwyższony poziom tłuszczów we krwi

miażdżyca (powoduje zwężenie tych tętnic)

Zawał serca może także spotkać osoby z podwyższonym kwasem moczanowym, obciążonych genetycznie i palących tytoń.

Statystycznie mężczyźni częściej zapadają na zawał serca.

O przyczynach pierwotnych, grupach ryzyka, profilaktyce i leczeniu można przeczytać z wielu źródeł, m.in. podanych na końcu artykułu.

Akcja ratownicza

Zachowaj spokój, postępuj zgodnie z następującym schematem

.

Wczesne rozpoznanie i wezwanie pomocy.

Potrząsnąć lekko poszkodowanego, głośno zapytać „ Halo! Słyszysz mnie? Wszystko w porządku” oraz sprawdzić oddech. W przypadku gdy poszkodowany nie reaguje i nie oddycha należy natychmiast wezwać karetkę pogotowia.

Jeśli poszkodowany jest przytomny i oddycha, a ból czy ucisk w piersiach z dusznością nie ustępuje, trwa ponad 20 minut i jest połączony z lękiem, także należy działać natychmiast i wezwać pogotowie ratunkowe wyraźnie zaznaczając, że podejrzewamy zawał, opisać miejsce (adres), okoliczności, podać nr telefonu.
W Polsce obwiązują numery pogotowia  999 lub 112.

Podczas oczekiwania na lekarza:

położyć chorego a lepiej wygodnie usadowić jak na rysunku

·         Ułożenie poszkodowanego w pozycji siedzącej lub półsiedzącej na podłodze (aby maksymalnie ograniczyć ruchy) zmniejsza powrót krwi żylnej z naczyń obwodowych do serca, co zmniejsza obciążenie mięśnia sercowego, poszkodowany może sam przyjąć najdogodniejszą dla siebie pozycję

·         podać 1 tabletkę aspiryny (aspiryna podana w trakcie tworzącego się zawału istotnie zmniejsza śmiertelność - tabletka co najmniej 300mg, ale nie aspiryny powlekanej, dojelitowej)

·         choremu można podać nitroglicerynę

·         rozluźnić ubranie:
- u mężczyzn: krawat, koszulę, pasek u spodni
- u kobiet: jak można, biustonosz, bluzkę

·         jeżeli pomieszczenie zamknięte - otworzyć okna

·         wspieraj psychiczne poszkodowanego, wpływaj uspokajająco

·         ze względu na dużą możliwość pogorszenia się stanu chorego, do przyjazdu karetki trzeba kontrolować jego podstawowe czynności życiowe.

Gdy podczas ataku występują wymioty, zadbać, by chory się nie zachłysnął, najlepiej ułożyć go na boku.

Uwaga
W Internecie krążą zalecenia by kazać pacjentowi kasłać albo by nakłuwać mu igłą opuszki palców. Te metody nie mają naukowego uzasadnienia i mogą nawet zaszkodzić.
Natomiast wielokrotnie sprawdziła się prosta metoda dra Ferdynanda Barbasiewicza wzięta z jego klawiterapii. Ponieważ zajmuje tylko parę sekund, to można ją przeprowadzić natychmiast po stwierdzeniu zagrożenia jak wyżej (przy jednoczesnym wezwaniu pomocy i ew. resuscytacji).

Weź otrą wykałaczkę, zaostrzoną zapałkę, patyczek, gwoździk, itp. – cokolwiek podobnego jest na miejscu, i przyciskaj punkt znajdujący się w linii środkowej od spodu nosa (od przegrody nosowej) do górnej wargi, w odległości 1/3 od nosa.
Po 7-10 sekundach akcja serca powinna ruszyć.
Zobacz film Autora, który to pokazuje https://www.youtube.com/watch?v=U9AFQQTM164
ew. w ramach tej prezentacji https://www.youtube.com/watch?v=piKjI7w1Alc .

Wczesna resuscytacja
W przypadku zatrzymania akcji serca, jeśli jesteś przeszkolony, przystępuj do reanimacji (Reanimacja krążeniowo-oddechowa).

Polega ona na uciśnięciach klatki piersiowej oraz  wdechach. To właśnie dzięki uciśnięciom można podwoić szanse na przeżycie, są to proste czynności które po przeszkoleniu potrafi wykonać nawet dziewięciolatek przed przyjazdem karetki pogotowia.

Poniższa instrukcja zaczerpnięta z
http://www.kppsp-ndwormaz.pl/data/data_rm/screen_rm12.html

jest tylko przypomnieniem dla osób po kursie i mających możliwość przećwiczenia czynności reanimacyjnych na przeznaczonym do tego celu manekinie - fantomie.

A - udrożnienie dróg oddechowych (airway),
B - sztuczna wentylacja (breathing),
C - masaż pośredni serca (circulation).

Przed wykonaniem masażu serca sprawdzamy oznaki zatrzymanego krążenia (nie dłużej niż 10 s):

brak normalnego oddechu, kaszlu lub ruchu,

brak tętna na tętnicy szyjnej (tętno wyczuwamy 2 - 3 opuszkami palców po stronie szyi bliższej do nas), są sygnałem do rozpoczęcia reanimacji.

Postępowanie w zależności od wieku poszkodowanego:

(słowo "dorosły" proszę traktować jako dorosły fizycznie, a nie wiekowo lub psychicznie)

Reanimacja
krążeniowo-oddechowa

Niemowlę
do 1 roku życia

Dziecko
1 - 8 roku życia

Dorosły
od 8 roku życia

Miejsce ucisku

jeden palec poniżej linii sutkowej

jeden palec powyżej dołu mostka

dwa palce powyżej dołu mostka

Głębokość ucisku
(generalnie: 1/3 głębokości mostka)

1,5 - 2,5 cm

2,5 - 3,5 cm

4,5 - 5 cm

Częstotliwość ucisku mostka
(nie ilość!!!)

>100 na minutę

>=100 na minutę

=100 na minutę

Proporcje wdech - ucisk

1 : 5

1 : 5

2 : 15
*) dla 1 lub 2
ratowników

Ilość cykli na minutę
(wartości idealne, w praktyce trudne do osiągnięcia)

20 / min

20 / min

4 / min

*) Od ponad dwóch lat ujednolicono proporcje oddechów do ucisków z powodu większej skuteczności metody 2 : 15 (lepsze dotlenienie). Poza tym jest to ułatwienie dla osób, które często myliły proporcje. Stara metoda nadal uważana jest za prawidłową, ale mniej skuteczną.

(Właściwego wykonania masażu nie można nauczyć się tylko "z książki" (nie wolno reanimacji ćwiczyć na żywych ludziach, gdyż może to spowodować ich zgon z powodu zaburzenia pracy serca)).

Podczas reanimacji chory leży na plecach, na twardym, nieelastycznym podłożu (w przypadku kobiet w zaawansowanej ciąży podkładamy klin pod jej prawy bok - aby nie utrudniać dopływu krwi do płodu). Zaczynamy od odgięciu głowy do tyłu i dwukrotnym wdmuchnięciu powietrza do płuc. Na wybranym miejscu (dwa palce powyżej dolnego końca mostka) kładzie się dłoń, przy czym palce powinny być odgięte ku górze, by nie dotykać klatki piersiowej. Drugą dłoń kładziemy na grzbiet dolnej ręki. Ramiona muszą znajdować się w pozycji prostopadłej do klatki piersiowej. Przy wyprostowanych łokciach, na zasadzie dźwigni, naciskamy na mostek wgłębiając go na 4-5 cm w kierunku kręgosłupa z częstotliwością około 100 razy na minutę. Siła uciskania powinna wynikać z przeniesienia masy ciała ratującego, a nie z pracy jego mięśni. W ten sposób oszczędza się siły przy długotrwałej akcji reanimacyjnej i zapewnia wywieranie prostopadłego nacisku. Gdy reanimację prowadzą dwie osoby stosunek uciśnięć do wdechów wynosi również 15:2 (najlepiej, gdy ratujący klęczą naprzeciw siebie). Co piąty cykl sprawdzamy tętno i oddech.

W przypadku dziecka masaż serca wykonujemy jedną ręką, a u niemowlaka - dwoma palcami.

Bywa, że w trakcie ćwiczeń osoba reanimująca porusza się całym ciałem (łącznie z biodrami) co czyni ją mało skuteczną - siła nacisku skierowana nie jest pionowo z góry, lecz pod kątem. Warto wtedy usztywnić (zablokować) jej biodra np. stojąc nad jej biodrami i ścisnąć je własnymi nogami. Wygląda to może dwuznacznie, ale daje znakomite efekty.

Wczesna defibrylacja (w przypadku zatrzymania krążenia)

Urządzenia AED (Automatyczny Defibrylator Zewnętrzny) stają się popularne w Polsce, szczególnie w dużych skupiskach ludzi - lotniska, banki, hipermarkety, metro. Dzięki odpowiedniemu oprogramowaniu urządzenie samo rozpoznaje nagłe zatrzymanie krążenia i wyzwala impuls elektryczny, pobudzający serce do pracy. Krok po kroku w języku polskim pokieruje naszymi działaniami. AED jest proste w użyciu i wystarczy słuchać jego poleceń oraz zwrócić szczególna uwagę na swoje bezpieczeństwo. Nie wolno dotykać poszkodowanego w trakcie wyładowania, generowany impuls elektryczny jest niebezpieczny.

Zorientować się czy w pobliżu nie ma AED, gdy jest – zastosować.

Wczesna opieka medyczna

Czyli szybkie dotarcie wykwalifikowanej pomocy medycznej oraz wdrożenie zaawansowanych czynności ratujących życie przez pogotowie ratunkowe. Osoby nie będące ratownikami medycznymi po udanej resuscytacji powinny ułożyć poszkodowanego w pozycji bezpiecznej i kontrolować jego stan.

----

W przypadku gdy atak spotyka nas samych, a nie ma nikogo w pobliżu:

wzywaj pomocy

telefon do pogotowia

poproś kogokolwiek kto jest w pobliżu, o pozostanie ze sobą do przyjazdu karetki

jeśli jest pod ręką – aspiryna, nitrogliceryna

rozluźnienie ubrania i inne czynności pomocnicze jak opisano wcześniej

zastosuj wyżej opisaną metodę dra Barbasiewicza (nacisk nad górną wargą)

mudra „ratująca życie” – chociaż nie udowodniono naukowo skuteczności (medycyna oficjalna)  – jest stosowana w kulturze i medycynie Wschodu.
Ułóż palce jak na poniższym rysunku i trzymaj aż do ustąpienia ataku/przybycia pomocy. Nie zaszkodzi a może pomóc.  Pomocna także przy silnym kołataniu serca, złym samopoczuciem związanym ze smutkiem i trwogą, przy zasłabnięciu. Zapewnia szybko odczuwalną poprawę pracy serca.

Palec wskazujący zginamy tak aby dotykał opuszką podstawy kciuka. Palce serdeczny i środkowy są zgięte i opuszkami stykają się z opuszką kciuka. Kciuk uciska przy tym lekko zewnętrzną stronę palca wskazującego. Mały palec wyprostowany, ale nie napięty.

Wykonujemy jednocześnie obiema rękami.

NIE BÓJMY SIĘ UDZIELAĆ PIERWSZEJ POMOCY !!!

LEPIEJ ROBIĆ COŚ, NIŻ NIE ROBIĆ NIC I BIERNIE SIĘ PRZYGLĄDAĆ !!!

Nie traćmy cennego czasu czekając na przyjazd karetki !!!

Pomoce

http://www.idn.org.pl/kardio/zawal.html

http://www.pierwszapomoc.com/366/

http://www.ratownictwo.win.pl/

http://www.nauczsieratowac.pl.

http://www.kursyratownictwa.pl/

http://www.jakratowac.republika.pl/html/p-p.html - dużo zdjęć akcji reanimacji.

i wiele innych.

Przeczytaj też artykuły o profilaktyce w serwisie www.LepszeZdrowie.info :

Dla serca

Lżej na sercu

Opracował na podstawie kursów i materiałów w Internecie
Leszek Korolkiewicz